साझा प्रकाशनः एक प्रश्न चिन्ह
२०६४ फागुन महिनामा जुलुस, हडताल, चक्काजाम आदिको घच्चा खाँदै पैदल नै भृकुटि
मण्डपस्थित साझा प्रकाशनको पुस्तक विक्री केन्द्रमा पस्ने वित्तिकै साझाको गोदामघरमा
त पसेकि होईन जस्तो भ्रममा परें । कारण उक्त पसलभित्र रहेका किताबहरु चारैतिर
छरपष्ट परेका, भुईंमा चारैतिर किताबका बण्डल छरिएको देखेर म गलत समयमा त्यहाँ पुगेको
जस्तो लाग्यो । विक्रीकक्षमा दुई महिला र एक पियन थिए । 'नारीचुली' पुस्तकको खोजीमा
म यहाँ आएकि छ कि छैन' भन्ने प्रश्न राख्दा त्यहाँ दराजमा भएको किताब छन् आफै
हेर्नोस भन्ने ठाडै जवाफ दिईन ति दुई महिलाले । ति दुई महिला सुत्केरी झै घाम
ताप्दै, चियाको चुस्की लिदै, आफ्नै घरायसी कुरा गर्नमा मग्न थिए । किताब छान्न गएँ
। पाईलो टेक्ने ठाउँ थिएन । 'सँसार कहाँ पुगीसक्यो, अझैपनि कामको एथिक हाम्रा नेपाली
कर्मचारीलाई नभएको, देश डुबिसक्यो, सरकारको काम कहिले जाला घाम' यहि विचारले निराश
भई किताब नकिनी फर्किएँ । गरिमा, मिर्मिरे, प्रज्ञा, जस्ता पत्रिका कुन महिनाको थाहा
पाउनै नसकिने गरि छरपष्ट देखेपछि किताब किन्ने मनशाय प्रवृत्तिलाई परित्याग गर्न
वाध्य भएँ ।
२०२२ सालमा स्थापित साझा प्रकाशनको विक्रीकक्षको हालत त यस्तो छ भने पुस्तक सङ्कलन
गर्ने गोदामको कुन अवस्था होला? यहि सोच्दै थिएँ- रत्नपार्कको पेटीमा २०० थान
पुस्तक बेचिरहेका कलिला ठिटाहरुको आवाजले झस्कायो । बाटोमा घामपानी, हुरीबतास झेलेर
बीस प्रतिशत कमिशन पाउने आशाले किताव बेचिरहेका ति बबुराबाट मैले एक हजार रुपैयाँको
किताब किनें । हाम्रा देशका कर्णधार सूत्रधार यिनिहरु नै हुन् भन्ने लाग्यो । साझा
प्रकाशनको भण्डारमा पाईने किताब त्यहाँका कामदारको उपेक्षित व्यवहारले गर्दा नकिनेर
उत्तम व्यवशायी ति बालकको मेहनत, भोको पेट, वर्क एथिक सम्झि तिनिहरुबाट किताब किनें
।
त्यति नै बेला कान्तिपुर पत्रिकामा साझा प्रकाशनव्दारा प्रकाशित एक लेखकको पुस्तक
तीन वर्षमा आठवटामात्र विक्री भएको एउटा समाचार आयो । कमिशन बत्तिस रुपैया लिएर सबै
किताब फिर्ता लगेको खबर थियो त्यो ।
त्यस्तै "साझा प्रकाशनको भण्डारमा लाखौं पुस्तकहरु कुहिने अवस्थामा । गोदामको भाडा
एकलाखभन्दा बढि । अतएव किताब उपहारमा दिईने ।"
"थन्किएका पुस्तकहरु बाह्रहजार शिर्षकका छन्। प्राचीन नेपाल, पुर्णिमा, मिर्मिरे,
भानु, भीमनीधिका कृति आदिहरु थन्किएको अवस्थामा छ ।"
कान्तिपुरमा प्रकाशित उक्त समाचारले साझा प्रकाशनलाई यो हालतमा पुर्याउनमा
जिम्मेवार को त भन्ने प्रश्न मनमा आयो । पक्कै प्रशासन, नातादार-फरियावादको आधारमा
पुस्तक छापिने, पुस्तकमा गुणस्तरको कमी, विक्री गर्ने एजेण्टको लापरवाही आदि कारण
हुनुपर्छ । आफुलाई मान दिने, गाँसबास दिने, कार्यालय वा सँस्थालाई जिवित
राख्न कठोर परिश्रम ईमान्दारी र त्यागको आवश्यकता पर्छ । सरस्वतीको वरदान पाएको साझा
प्रकाशनले धेरै कवि साहित्यिक हस्ती जन्माएको छ । साहित्यकारहरुले आफ्नो गाँस काटेर
पुस्तक छपाउन सँस्था गुहारेका छन् । तर गुणस्तरको कमी र प्रशासनिक कमजोरका कारणले
विक्री वितरणमा राखेको पुस्तक लेखकले फिर्ता लानु पर्ने अवस्था साह्रै लज्जाजनक हो
।
साझा प्रकाशनको विक्री केन्द्र- छरपष्टिएका किताबहरु, शो केशको धुलै धुलोमा
गुम्सिएका किताबहरु, चियापान र गफमा व्यस्त कर्मचारीहरु, भुँईमा छरिएका पुस्तकका
बण्डलहरु, अनाकर्षक साजसज्जा, नयाँ र पुरानो पत्रिकाको फाँट नछुट्रयाइएको आदि आदि ।
बयालीस वर्षको लगानी रहेको साझा प्रकाशन किन यति उपेक्षित ? दक्षता नै नभएको
कर्मचारीले कसरी लेखकको कविको अनुसन्धाताको वेदना बुझ्न सक्छ ? पुस्तक देशको
अमूल्य नीधि हो । साझा प्रकाशन विद्याको मन्दिर हो । पुस्तक गृहलाई सजाउनु पर्छ,
विद्धानहरुलाई निम्तालु बनाउनु पर्छ । केहि नै आकर्षण नभएको यो साझा प्रकाशनमा तलब
पचाउने कुकृत्यमात्रै भई रहेको स्पष्ट छ । साझा प्रकाशनका महाप्रबन्धक नेताव्दयका
नातेदार नभई लेखक कविको पीडा बुझ्ने सच्चा सेवक हुनुपर्छ अनि बजेटको भरमा नबसी
लेखकको पसिनालाई सुनको कसीमा ढाल्ने योद्धा हुनुपर्छ । चक्काजाम टायरको मुस्लो
वास्तै नगरी हडताल जुलुसको मतलबै नराखी साझा प्रकाशनको त्यस विक्रीकक्षमा पुग्दा
आफ्नो समय र मेहनत खेर गएको अनुभव भयो भने ति देशका सच्चा नागरिक बालकहरुले बेचेका
किताबहरु किनेर अमेरिका फर्किँदा मन नै हलुङ्गो भएको अनुभव गरें ।